Υπάρχουν σημεία σε μια πόλη που δεν λειτουργούν απλώς ως γεωγραφικοί κόμβοι αλλά ως ιστορικοί καταλύτες. Η γωνία Μακαρίου και Ευαγόρου στη Λευκωσία είναι ένα τέτοιο σημείο. Εκεί όπου μέχρι το 1988 στεκόταν το κτήριο της Chartered Bank, καταγράφεται με ακρίβεια μια μετάβαση: από τη θεσμική, τραπεζοκεντρική πόλη στη μαζικοποιημένη εμπορική πόλη των κλειστών συγκροτημάτων.

Το κτήριο της Chartered Bank δεν ήταν αρχιτεκτονικά φλύαρο. Ανήκε στον ύστερο μοντερνισμό της δεκαετίας του ’60–’70: αυστηρή γεωμετρία, επανάληψη κατακόρυφων στοιχείων, έμφαση στη λειτουργικότητα. Ήταν όμως ενταγμένο οργανικά στον αστικό ιστό της Μακαρίου, όχι αποκομμένο από αυτόν. Ο δρόμος, το πεζοδρόμιο, τα γειτονικά καταστήματα, το Wimpy, συνέθεταν ένα συνεχές. Το κτήριο λειτουργούσε ως μέρος της πόλης, όχι ως υποκατάστατό της.

Αυτή η σχέση διαρρηγνύεται το 1988. Η κατεδάφιση της 6ης Φεβρουαρίου (όπως τεκμηριώνεται σαφώς σε φωτογραφικό και αρχειακό υλικό) δεν είναι ένα απλό εργοταξιακό επεισόδιο. Είναι μια τομή στον τρόπο με τον οποίο η Λευκωσία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της. Η εικόνα του σκαμμένου οικοπέδου, με το τραπεζικό κτήριο να υποχωρεί μπροστά στα μηχανήματα, συμπυκνώνει μια αλλαγή παραδείγματος: η αξία μετατοπίζεται από τη θεσμική παρουσία στην εμπορική εκμετάλλευση.

Στη θέση του ανεγείρεται το Capital Center. Η ίδια η διαφημιστική ρητορική του έργου, «ένα νέο σύγχρονο εμπορικό κέντρο στην καρδιά της πρωτεύουσας» είναι αποκαλυπτική. Δεν πρόκειται απλώς για οικοδομική αντικατάσταση, αλλά για επανανοηματοδότηση του “κέντρου”. Το κέντρο παύει να είναι ο δρόμος και μετατρέπεται σε εσωτερικό, ελεγχόμενο χώρο κατανάλωσης.

Αυτή η μετάβαση, που συχνά περνά απαρατήρητη, είναι ίσως από τις πιο κρίσιμες στην αστική ιστορία της Λευκωσίας. Γιατί μαζί με το κτήριο αλλάζει και η κοινωνική λειτουργία του χώρου: η αυθόρμητη συνάντηση δίνει τη θέση της στη ροή επισκεπτών η πόλη ως εμπειρία αντικαθίσταται από την πόλη ως προϊόν.

Και εδώ ακριβώς αποκτά σημασία η τεκμηρίωση. Διότι χωρίς αυτήν, η Chartered Bank θα είχε ήδη εξαφανιστεί όχι μόνο από το τοπίο αλλά και από τη μνήμη.

Κρίστοφερ Πιτσιλλίδης

Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης του Εφημεριδικού Τύπου

Πηγές: «Η Λευκωσία του Χτες / Yesteryears of Nicosia», ψηφιακή κοινότητα αρχειακού υλικού για τη Λευκωσία, διάφορες αναρτήσεις των Manolis Emmanuel, Nicos Karanikis, Anastasios Michaelides και Alexander Neo.

Karin Georgiadou – Αρχείο Πεύκιου Γεωργιάδη

Ιστορικό Αρχείο Τράπεζας Κύπρου (Bank of Cyprus Historical Archive)

Εφημερίδα «Η Σημερινή», Απρίλιος 1988 – διαφήμιση “The Capital Center”